SocietySeWA Legal Desk
“Always with you on the path of justice.”
Sahakar News Desk · societysewa.in
उपविधी १०१ — ठरलेल्या वेळेपासून अर्ध्या तासात गणपूर्ती नाही: नोटीसमध्ये पर्यायी वेळ असेल तर त्याच दिवशी सभा, नाहीतर ७ ते ३० दिवसांनी — आणि ती तारीख ३० सप्टेंबर ओलांडली तर कसूर
No quorum? Your notice already decided
वार्षिक सभेची संध्याकाळ, साडेसहा वाजलेले. सभागृहात अकरा सदस्य, स्क्रीनवर चार, आणि उपविधीला वीस हवेत. पुढच्या अर्ध्या तासात काय होणार हे समिती, अध्यक्ष किंवा उपस्थित सदस्य ठरवत नाहीत. ते पंधरा दिवसांपूर्वी गेलेल्या नोटीसमधल्या एका वाक्याने ठरवलेले असते — किंवा ते वाक्य नसल्याने.
मोजणी
उपविधी १०० नुसार प्रत्येक सर्वसाधारण सभेची गणपूर्ती एकूण सदस्यसंख्येच्या दोन तृतीयांश किंवा २० — यापैकी जी संख्या कमी असेल ती. हे गणित सभेपूर्वी एकदा कागदावर करून ठेवावे:
- •२४ सदस्यांच्या संस्थेला १६ हवेत
- •३० सदस्यांच्या संस्थेला २० हवेत
- •६०, २०० किंवा १,२०० सदस्यांच्या संस्थेला २० हवेत — कमाल मर्यादा काम करते
संख्येत कोण धरले जातात:
- •प्रत्यक्ष उपस्थित सदस्य, हजेरीपत्रकावर नोंदलेले.
- •नियम 106C-13(3) नुसार व्हिडिओने उपस्थित सदस्य — पण प्रणालीने त्यांचा सहभाग दिनांक व वेळेसह नोंदविला व ओळखला असेल तरच. ती नोंद नसलेला दूरस्थ सदस्य गणपूर्तीसाठी उपस्थित नाही.
- •उपविधी १०६ नुसार सदस्याच्या गैरहजेरीत सहयोगी सदस्य, ज्याच्याकडे मग त्या सदस्याचे एक मत असते.
कोण धरले जात नाहीत: प्रतिनिधी, मुखत्यारपत्रधारक किंवा प्राधिकारपत्रधारक — उपविधी १०४ त्यांना उपस्थित राहण्यासच मनाई करतो. सभागृहातील भाडेकरू, नातेवाईक किंवा मित्र हे पाहुणे आहेत, संख्या नव्हे.
अर्धा तास
उपविधी १०१ सभेला ठरलेल्या वेळेपासून अर्धा तास देतो. अर्धा तास संपताना गणपूर्ती नसेल, तर दोनपैकी एक गोष्ट घडते, आणि त्यातली निवड सभाध्यक्षाला उपविधी करू देत नाही:
- •उपविधी ९६ नुसार सदस्यांच्या मागणीवरून बोलावलेली सभा विसर्जित होते. ती तहकूब करता येत नाही; नवे मागणीपत्र लागते;
- •इतर कोणतीही सर्वसाधारण सभा — वार्षिक सभेसह — तहकूब होते.
तहकुबीतून बाहेर पडण्याचे दोन मार्ग
तहकूब सभा होते —
- 1त्याच दिवशी, त्याच ठिकाणी, पुढील वेळेला — सभा बोलावणाऱ्या नोटीसमध्ये तसा उल्लेख असेल तर; किंवा
- 2मूळ सभेनंतर ७ दिवसांपेक्षा लवकर नाही व ३० दिवसांपेक्षा उशिरा नाही अशा पुढील तारखेला.
पहिला मार्ग समितीने नोटीसमध्ये बांधला असेल तरच अस्तित्वात असतो. "सायंकाळी ६.३० वाजता गणपूर्ती न झाल्यास सभा त्याच दिवशी त्याच ठिकाणी सायंकाळी ७.०० वाजेपर्यंत तहकूब राहील" असे लिहिणारी नोटीस संस्थेला त्याच संध्याकाळी सभा देते. काहीच न लिहिणारी नोटीस सगळ्यांना किमान आठवडाभरासाठी घरी पाठवते — आणि नवी तारीख उपविधी १६२ नुसार सदस्यांना पुन्हा कळवावी लागते.
गणपूर्तीशिवाय चालणारी सभा
आणि मग ते वाक्य, जे बहुतेक समित्यांनी शेवटपर्यंत वाचलेलेच नाही: तहकुबीनंतरच्या सभेत मूळ सभेच्या विषयपत्रिकेवरील कामकाज गणपूर्ती होवो न होवो पार पाडले जाईल.
म्हणजे गणपूर्ती न होणे वार्षिक सभा लांबवते; ती संपवत नाही. तहकूब वेळेला तीन सदस्य व अध्यक्ष कायदेशीरपणे लेखे मंजूर करू शकतात, लेखापरीक्षक नेमू शकतात, अर्थसंकल्प संमत करू शकतात — त्याच विषयपत्रिकेवर, आणि फक्त त्याच. तहकूब सभेत नवे विषय घालता येत नाहीत; ती मूळ सभाच पुन्हा सुरू झालेली असते.
३० सप्टेंबरचा सापळा
उपविधी ९४ नुसार वार्षिक सभा ३० सप्टेंबर रोजी किंवा तत्पूर्वी झाली पाहिजे, मुदतवाढीची तरतूद नाही असे तो स्पष्ट नोंदवतो, आणि कसुरीला कलम ७५(५) खाली निरर्हता व कारवाई जोडतो. आता त्याच्या शेजारी उपविधी १०१ ठेवा.
२८ सप्टेंबरला ठरलेली, नोटीसमध्ये पर्यायी वेळ नसलेली सभा गणपूर्तीअभावी तहकूब होते. तहकूब सभेची सर्वात लवकरची तारीख सात दिवसांनी — ५ ऑक्टोबर. संस्था उपविधी ९४ खाली कसूरदार, आणि तहकूब सभा कामकाज पार पाडू शकत असली तरी ती कसुरीच्या काळात होते आहे. त्या संध्याकाळी समितीने काहीच चूक केली नाही; चूक नोटीसमध्ये झाली होती.
संरक्षण म्हणजे त्याच-दिवशीचे कलम. ते असेल तर गणपूर्ती न होण्याची जास्तीत जास्त किंमत तीस मिनिटे. ते नसेल तर २३ सप्टेंबरनंतर ठरलेल्या सभेला वर्षाच्या आत कायदेशीर तहकूब तारीखच नाही.
अपूर्ण राहिलेले कामकाज
उपविधी १०२ वेगळी परिस्थिती सांगतो — गणपूर्ती झाली, पण संध्याकाळ संपली. त्या दिवशी संपूर्ण विषयपत्रिकेवरचे कामकाज पूर्ण होऊ शकत नसेल तर उपस्थित सदस्य ठरवतील त्या तारखेपर्यंत, सभेपासून ३० दिवसांच्या आत, सभा लांबणीवर टाकली जाते. निर्णय, तारीख व शिल्लक विषय इतिवृत्तात नोंदवा, आणि तारीख सर्व सदस्यांना कळवा.
गणपूर्ती नोंदीत आणणे
गणपूर्तीवरचा वाद कागदावर जिंकला किंवा हरला जातो. उपविधी १०८ खालील इतिवृत्तात, याच क्रमाने, असावे:
- 1ठरलेली वेळ आणि सभा प्रत्यक्ष सुरू झाल्याची वेळ;
- 2प्रत्यक्ष उपस्थित सदस्यसंख्या, व्हिडिओने उपस्थित संख्या, एकूण, आणि उपविधी १०० ची संख्या — सभाध्यक्षांनी जाहीर केलेली व नोंदलेली;
- 3संमिश्र सभेसाठी, नियम 106C-13(3) नुसार सहभाग नोंद व मुद्रण चालू होते ही नोंद;
- 4गणपूर्ती न झाल्यास: अर्धा तास संपल्याची वेळ, उपविधी १०१ नुसार सभा नमूद वेळेपर्यंत वा तारखेपर्यंत तहकूब झाल्याची नोंद, आणि — तहकूब सभेत — उपस्थित संख्या व उपविधीचेच शब्द: गणपूर्ती होवो न होवो कामकाज पार पाडण्यात आले;
- 5सभेदरम्यान संख्येत झालेली घट, आणि प्रत्येक मतदानाच्या तुलनेत ती केव्हा झाली.
सही केलेले हजेरीपत्रक, निर्यात केलेली व्हिडिओ सहभाग नोंद आणि पर्यायी वेळेच्या कलमासह नोटीस — हे उपविधी १४२ खालील वार्षिक सभेच्या फाइलमध्ये जपून ठेवा.
या आठवड्यात समितीने काय करावे
- 1आपल्या संस्थेसाठी उपविधी १०० चे गणित करा आणि ती संख्या वार्षिक सभेच्या फाइलच्या पहिल्या पानावर लिहा.
- 2नोटीस अजून गेली नसेल तर जाण्यापूर्वी त्याच-दिवशीचे तहकुबीचे कलम घाला. ते नसताना गेली असेल तर तारीख पाहा: २३ सप्टेंबरनंतर ठरलेल्या कोणत्याही सभेला आता ३० सप्टेंबरपूर्वी तहकूब तारीख नाही.
- 3नाव, सदनिका क्रमांक व सदस्यत्वाचा प्रकार असलेले हजेरीपत्रक तयार करा, म्हणजे सहयोगी सदस्य व पाहुणे दारातच वेगळे ओळखले जातील.
- 4संमिश्र सभेसाठी, व्यासपीठ चालवणाऱ्या व्यक्तीला सांगा — सभाध्यक्ष गणपूर्ती मोजण्यापूर्वी सहभाग नोंद चालू असलीच पाहिजे.
- 5गणपूर्तीची घोषणा व तहकुबीची घोषणा यासाठी सभाध्यक्षांना एका ओळीचा मजकूर लिहून द्या, म्हणजे दोन्ही उपविधीच्या शब्दांत नोंदीत जातील.
- 6सदस्यांना सांगा. गणपूर्ती होवो न होवो सभा तहकूब वेळेला होणारच, हा छोटा संदेश कोणत्याही आवाहनापेक्षा जास्त सदस्य पहिल्या तासात आणतो.
तर — नोटीसने काय ठरवले?
त्या संध्याकाळी गणपूर्ती न होण्याची किंमत संस्थेला अर्धा तास पडणार की अख्खे वर्ष. उपविधी १०१ त्याच-दिवशीची तहकुबी फक्त "नोटीशीत जसे उल्लेखिलेले असेल" तरच देतो. ते कलम लिहिणारी समिती सातला पुन्हा जमते आणि जे थांबले त्यांच्यासह कामकाज पार पाडते. न लिहिणारी समिती किमान आठवडा थांबते, नवी तारीख कळवते, आणि — दिनदर्शिका ३० सप्टेंबर ओलांडून गेली असेल तर — एका वाक्याने टळली असती अशी उपविधी ९४ खालील कसूर समजावून सांगत बसते.
या परिपत्रकातील प्रत्येक उपविधी क्रमांक सहकारी गृहनिर्माण संस्थांचे आदर्श उपविधी, २०१४ (१७५ उपविधी) मधील आहे — उपविधी ९४, ९६, १००, १०१, १०२, १०४, १०६, १०८, १४२ व १६२ — महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० व त्याखालील नियमांसह, आणि संमिश्र सभेच्या तरतुदीसाठी महाराष्ट्र सहकारी संस्था (सुधारणा) नियम २०२६ मधील नियम 106C-13(3) सह वाचावेत. ज्या संस्थेचे नोंदणीकृत उपविधी वेगळे असतील तिने ते स्वतःच्या उपविधींशी ताडून पाहावेत.
आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?
अनुपालन आमच्यावर सोपवा — आणि संस्थेला कायदेशीर संरक्षण द्या.
वार्षिक सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, नोटीस व विषयपत्रिका, वैधानिक नोंदवह्या, अभिलेख आणि थकबाकी वसुली — महाराष्ट्रातील गृहनिर्माण संस्थांसाठी आमचे वकील हे काम पाहतात. आपल्या संस्थेची माहिती द्या; आम्ही तिच्यासाठी मोफत अनुपालन आढावा तयार करू.
कोणतेही बंधन नाही. आम्ही २४ तासांत उत्तर देतो.
सध्याच्या कायद्याबाबत सर्वसाधारण मार्गदर्शन म्हणून सोसायटीसेवा न्यूज डेस्कने लिहिलेले. हे शासकीय परिपत्रक किंवा आदेश नाही, आणि कोणत्याही विशिष्ट संस्थेसाठी कायदेशीर सल्लाही नाही.
General information for Maharashtra co-operative housing societies — not legal advice on any specific matter.
SocietySeWA Legal Desk
18 September 2026