SocietySeWA Legal Desk
“Always with you on the path of justice.”
Sahakar News Desk · societysewa.in
गृहनिर्माण संस्था नोंदणी किमान सभासद — कलम १५४ब-२
Housing society registration: minimum members (Section 154B-2)
नव्या चाळीस सदनिकांच्या इमारतीतील पाच खरेदीदारांना संस्था स्थापन करायची आहे, आणि बिल्डर म्हणतो उद्याच कागदपत्रे दाखल करता येतील. निबंधक पहिला प्रश्न वेगळा विचारतील — चाळीसपैकी किती जण सहभागी होत आहेत?
तरतूद काय सांगते
महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० मधील कलम १५४ब-२ — प्रकरण १३-ब, जे विशेषतः गृहनिर्माण संस्थांना लागू होते — किमान मर्यादा ठरवते. भाडेकरू सह-भागीदारी गृहनिर्माण संस्था नोंदणीसाठी, वेगवेगळ्या कुटुंबांतील किमान पाच व्यक्ती, किंवा मंजूर आराखड्यानुसार एकूण सदनिकांच्या किमान ५१ टक्के खरेदीदार अथवा इच्छुक सभासद — यापैकी जे अधिक असेल तेवढे — नोंदणी प्रस्तावात सहभागी असल्याशिवाय नोंदणी होत नाही. भाडेकरू मालकी (भूखंड) संस्थेसाठी हीच कसोटी प्रस्तावित अथवा मंजूर आराखड्यातील भूखंडांच्या ५१ टक्क्यांवर लागू होते. कलमातील स्पष्टीकरणानुसार कुटुंबाचा सदस्य म्हणजे पत्नी, पती, वडील, आई, परावलंबी मुलगा किंवा अविवाहित परावलंबी मुलगी.
प्रत्यक्षात याचा अर्थ काय
"यापैकी जे अधिक" हा भागच नेमका दुर्लक्षित राहतो. मंजूर आराखड्यात चाळीस सदनिका असल्यास ५१ टक्के म्हणजे एकवीस खरेदीदार — पाचपेक्षा अधिक; म्हणून पाच सह्या पुरेशा ठरणार नाहीत. लहान इमारतीतच पाच हा आकडा निर्णायक ठरतो — आठ सदनिकांच्या इमारतीत ५१ टक्के म्हणजे ४.०८ — म्हणजे पाचच. आणि केवळ डोकी मोजून चालत नाही — एकाच कुटुंबातील पाच व्यक्ती पाच व्यक्ती असतात, वेगवेगळ्या कुटुंबांतील पाच सदस्य नसतात.
नोंदणीपूर्वी नाव. कलम १५४ब-३ नुसार नाव राखून ठेवण्यासाठी व बँक खाते उघडण्याच्या परवानगीसाठी निबंधकांकडे अर्ज करावा लागतो — मुख्य प्रवर्तक निवडणारा प्रवर्तकांचा ठराव आणि प्रारंभ दाखला अथवा वास्तुविशारदाने दिलेला इमारत पूर्णत्व दाखला (भूखंड संस्थेसाठी वास्तुविशारदाने प्रमाणित केलेला तात्पुरता आराखडा अथवा मंजूर आराखडा) सोबत जोडून; निबंधकांनी तो तीस दिवसांत निकाली काढावा. २०२६ च्या नियमांनुसार हा टप्पा १ (नियम १०६सी-२) — नमुना Y-1, संघासाठी नमुना Y-2. त्यानंतरची नोंदणी हा टप्पा २ (नियम १०६सी-३).
तुमच्या समितीने काय करावे
१. खोलीत उपस्थित माणसांवरून नाही, मंजूर आराखड्यावरून मोजा — त्या सदनिकांच्या ५१ टक्के आणि वेगवेगळ्या कुटुंबांतील पाच व्यक्ती, यापैकी जो अधिक आकडा तो घ्या. २. नोंदणी अर्ज दाखल करण्यापूर्वी तेवढ्या खरेदीदारांच्या सह्या घ्या — कलम १५४ब-३(३) च्या पहिल्या परंतुकानुसार नोंदणी अर्जावर किमान तेवढ्या सदनिका अथवा भूखंड खरेदीदार, मालक अथवा इच्छुक सभासदांच्या सह्या आवश्यक आहेत. ३. प्रवर्तकांची सभा घ्या, ठरावाने मुख्य प्रवर्तक निवडा, आणि सहीनिशी इतिवृत्त व उपस्थिती यादी जपून ठेवा. ४. चार पर्यायी नावांसह नमुना Y-1 दाखल करा आणि निबंधकांच्या तीस दिवसांची नोंद दिनदर्शिकेत ठेवा. ५. नाव मंजुरीच्या दिनांकापासून दोन महिने नोंदवा आणि त्या मुदतीत नोंदणी अर्ज — मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजीत — प्रस्तावित उपविधींच्या दोन प्रती, भागभांडवल यादी, बँक दाखला आणि आर्थिक व्यवहार्यता योजना जोडून दाखल करा.
संबंधित वाचन: सदनिकांपेक्षा अधिक सभासद नाही आणि २०२६ चे नियम काय बदलतात.
तुमच्या संस्थेसाठी याचा अर्थ
कलम १५४ब-२ नुसार संस्था नोंदणीसाठी वेगवेगळ्या कुटुंबांतील किमान पाच सभासद किंवा मंजूर आराखड्यातील ५१ टक्के सदनिका, यापैकी जे अधिक ते आवश्यक आहे.
आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?
अनुपालन आमच्यावर सोपवा — आणि संस्थेला कायदेशीर संरक्षण द्या.
वार्षिक सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, नोटीस व विषयपत्रिका, वैधानिक नोंदवह्या, अभिलेख आणि थकबाकी वसुली — महाराष्ट्रातील गृहनिर्माण संस्थांसाठी आमचे वकील हे काम पाहतात. आपल्या संस्थेची माहिती द्या; आम्ही तिच्यासाठी मोफत अनुपालन आढावा तयार करू.
कोणतेही बंधन नाही. आम्ही २४ तासांत उत्तर देतो.
सध्याच्या कायद्याबाबत सर्वसाधारण मार्गदर्शन म्हणून सोसायटीसेवा न्यूज डेस्कने लिहिलेले. हे शासकीय परिपत्रक किंवा आदेश नाही, आणि कोणत्याही विशिष्ट संस्थेसाठी कायदेशीर सल्लाही नाही.
General information for Maharashtra co-operative housing societies — not legal advice on any specific matter.
SocietySeWA Legal Desk
20 November 2026