SocietySeWA Legal Desk
“Always with you on the path of justice.”
Sahakar News Desk · societysewa.in
अविश्वास ठराव: अध्यक्ष, सचिवाविरुद्ध कलम 154ब-24
No Confidence Motion Against Chairman or Secretary
कधी कधी व्यवस्थापन समितीच्या सदस्यांचा, त्यांनी निवडलेल्या अध्यक्ष, सचिव किंवा खजिनदारावरील विश्वास उडतो. मुदत संपण्यापूर्वी समिती त्या पदाधिकाऱ्याला पदावरून दूर करू शकते का? महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियमात यासाठी विशिष्ट तरतूद आहे आणि त्यात मतांची स्पष्ट मर्यादा ठरवलेली आहे.
तरतूद काय सांगते
अधिनियमाचे कलम 154ब-24 गृहनिर्माण संस्थेच्या अधिकाऱ्यांविरुद्धच्या अविश्वास ठरावाबाबत आहे. त्या पदावर निवडून आल्यामुळे पद धारण करणारा अधिकारी, समितीच्या सभेत "त्या सभेस उपस्थित असलेल्या व मतदानास पात्र असलेल्या समिती सदस्यांच्या किमान दोन-तृतीयांश बहुमताने" अविश्वास ठराव मंजूर झाल्यास, तो अधिकारी राहत नाही. त्यानंतर त्याचे पद रिक्त झाले असे मानले जाते.
याच कलमानुसार, कलम 73ID च्या पोटकलम (2) ते (7) च्या तरतुदी अशा ठरावाला आवश्यक त्या बदलांसह लागू होतात. कलम 154ब मध्येही ही पोटकलमे गृहनिर्माण संस्थांना लागू असल्याचे, आणि कलम 73ID चे पोटकलम (1) लागू नसल्याचे नमूद आहे. कलम 73ID चा मजकूर येथे दिलेला नाही, त्यामुळे त्यात सांगितलेल्या कार्यपद्धतीसाठी तो थेट वाचावा.
आदर्श उपविधींनुसार, निवडणुकीनंतरच्या पहिल्या सभेत समिती आपल्या सदस्यांमधून अध्यक्ष, सचिव व खजिनदार निवडते (उपविधी 125). याच उपविधीच्या परंतुकांमध्ये अशा अविश्वास ठरावाचे वर्णन आहे: समितीच्या एक-तृतीयांश सदस्यांनी दिलेल्या नोटिशीवरून, निबंधक किंवा सहायक निबंधकापेक्षा कमी दर्जाचा नसलेला अधिकारी यांनी बोलावलेल्या व ज्याचे अध्यक्षस्थान त्यांनी भूषवले आहे अशा समितीच्या विशेष सभेत ठराव मांडला जातो, आणि त्या पदाधिकाऱ्याच्या निवडणुकीत मतदानास पात्र असलेल्या उपस्थित सदस्यांच्या दोन-तृतीयांश मतांनी तो मंजूर होतो. तसेच, आधीच्या ठरावाच्या तारखेपासून 6 महिने झाल्याशिवाय अध्यक्ष, सचिव किंवा खजिनदाराविरुद्ध दुसरा असा ठराव आणता येत नाही, असेही त्यात म्हटले आहे.
प्रत्यक्षात याचा अर्थ
कलम 154ब-24 नुसार दोन-तृतीयांश हे सभेस उपस्थित व मतदानास पात्र असलेल्या समिती सदस्यांवर मोजले जाते, संपूर्ण समितीवर नाही.
उदाहरण: समितीत 11 सदस्य आहेत आणि सभेत 9 सदस्य उपस्थित असून मतदानास पात्र आहेत. 9 चे दोन-तृतीयांश 6 होतात, म्हणजे त्या 9 पैकी किमान 6 जणांनी ठरावाच्या बाजूने मत दिले पाहिजे. ठरावाला फक्त 5 मते मिळाली, तर ती उपस्थितांच्या निम्म्याहून जास्त असली तरी ठराव मंजूर होत नाही. 6 किंवा अधिक मते मिळाली तर पद रिक्त झाले असे मानले जाते.
तुमच्या समितीने काय करावे
- 1कोणताही ठराव मांडण्यापूर्वी कलम 154ब-24 आणि तुमच्या संस्थेने स्वीकारलेला उपविधी 125 एकत्र वाचा.
- 2अधिनियमाने ठरावाला लागू केलेले कलम 73ID चे पोटकलम (2) ते (7) वाचा आणि त्यांतील आवश्यकतांचे पालन करा.
- 3मतदानापूर्वी उपस्थित व मतदानास पात्र समिती सदस्यांची संख्या नोंदवा आणि त्या संख्येवर दोन-तृतीयांशाचा आकडा काढा.
- 4ठराव, बाजूची व विरोधातील मते आणि निकाल इतिवृत्तात नोंदवा.
- 5ठराव मंजूर झाल्यास त्या सभेपासून पद रिक्त असल्याची नोंद करा. हेही पहा: व्यवस्थापन समितीच्या सभा थांबल्यास काय होते.
तुमच्या संस्थेसाठी याचा अर्थ
कलम 154ब-24: उपस्थित व मतदानास पात्र समिती सदस्यांच्या दोन-तृतीयांश मतांनी अविश्वास ठराव मंजूर झाल्यास निवडलेल्या अधिकाऱ्याचे पद रिक्त; 73ID(2)-(7) वाचा.
आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?
अनुपालन आमच्यावर सोपवा — आणि संस्थेला कायदेशीर संरक्षण द्या.
वार्षिक सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, नोटीस व विषयपत्रिका, वैधानिक नोंदवह्या, अभिलेख आणि थकबाकी वसुली — महाराष्ट्रातील गृहनिर्माण संस्थांसाठी आमचे वकील हे काम पाहतात. आपल्या संस्थेची माहिती द्या; आम्ही तिच्यासाठी मोफत अनुपालन आढावा तयार करू.
कोणतेही बंधन नाही. आम्ही २४ तासांत उत्तर देतो.
सध्याच्या कायद्याबाबत सर्वसाधारण मार्गदर्शन म्हणून सोसायटीसेवा न्यूज डेस्कने लिहिलेले. हे शासकीय परिपत्रक किंवा आदेश नाही, आणि कोणत्याही विशिष्ट संस्थेसाठी कायदेशीर सल्लाही नाही.
General information for Maharashtra co-operative housing societies — not legal advice on any specific matter.
SocietySeWA Legal Desk
20 November 2026