SocietySeWA Legal Desk
“Always with you on the path of justice.”
Sahakar News Desk · societysewa.in
थकबाकीसाठी संस्थेचा सभासदाच्या भाग व हितसंबंधावर भार — कलम १५४ब-१४
Society charge for unpaid flat dues — on the share (Section 154B-14)
एखाद्या सभासदाने अनेक महिन्यांपासून देखभाल शुल्क भरलेले नाही, किंवा त्याने फ्लॅट विकून संस्थेचे पैसे देणे बाकी ठेवून स्थलांतर केले आहे. समितीला साधा प्रश्न पडतो: त्या सभासदाच्या मागे राहणाऱ्या गोष्टींवर संस्थेची प्रत्यक्षात कोणती पकड आहे? याचे उत्तर एमसीएस कायद्यातील एका तरतुदीपासून सुरू होते, आणि ती अनेक समित्यांच्या समजुतीपेक्षा मर्यादित आहे.
तरतूद काय सांगते
कलम १५४ब-१४ चे शीर्षक आहे "सभासदाच्या भाग व हितसंबंधावर संस्थेचा भार". त्याचा संपूर्ण मजकूर असा: "A society shall have a charge upon share and interest of a Member or past Member or deceased Member to the extent of dues payable by such Member to the society."
सोप्या शब्दांत, हा भार सभासदाच्या संस्थेतील भागावर व हितसंबंधावर असतो; मालमत्ता म्हणून फ्लॅटवर नाही. तो विद्यमान सभासद, माजी सभासद आणि मृत सभासद अशा तिघांनाही लागू होतो, आणि तो केवळ त्या सभासदाकडून संस्थेला देय असलेल्या थकबाकीच्या रकमेपर्यंतच असतो.
आदर्श उपविधी ७४ मध्ये असाच भार सांगितला आहे, मात्र त्याचा इंग्रजी मजकूर विद्यमान किंवा माजी सभासदापुरताच आहे — त्यात मृत सभासदाचा उल्लेख नाही — आणि सभासदाच्या नावे जमा केलेली किंवा त्याला देय असलेली कोणतीही रक्कम वजावट (सेट-ऑफ) करण्याचा अधिकार त्यात जोडला आहे. त्या अधिकाराचा आधार अधिनियमाचे कलम ४६ असल्याचे त्यात म्हटले आहे, आणि कलम १५४ब(२) नुसार कलम ४६ गृहनिर्माण संस्थांना लागू होत नाही. म्हणून त्या संदर्भावर अवलंबून राहू नका. उल्लेख करण्यासाठी कलम १५४ब-१४ हीच योग्य तरतूद आहे, आणि कलम १५४ब-१४ स्वतः वजावटीचा कोणताही अधिकार देत नाही. उपविधी ७४ आणि अधिनियमाचे कलम ७४ यांत गल्लत करू नका; कलम १५४ब(२) नुसार कलम ७४ देखील लागू होत नाही — उपविधी ७४ तुमच्या संस्थेस लागू आहे, अधिनियमाचे कलम ७४ नाही.
प्रत्यक्षात याचा अर्थ
एखादा सभासद देखभाल शुल्काची काही रक्कम थकवून संस्था सोडतो, असे समजा. संस्थेचा भार त्या सभासदाच्या भागाचा व हितसंबंधाचा पाठलाग करतो, त्या रकमेपर्यंत आणि त्यापेक्षा जास्त नाही. सभासद थकबाकीदार ठरतो का, ही वेगळी कसोटी आहे; ती थकबाकीदार कोण ठरतो येथे समजावली आहे, आणि विक्रीच्या वेळी थकबाकीचा संबंध फ्लॅट हस्तांतरण आणि संस्थेची थकबाकी येथे दिला आहे.
हा भार काय नाही, हे स्पष्ट समजून घ्या. तो स्वतःहून काहीही जप्त करण्याचा किंवा विकण्याचा मार्ग नाही. सभासदाच्या भागावरील व हितसंबंधावरील संस्थेचा दावा तो नोंदवतो; प्रत्यक्ष रक्कम वसूल करणे हा कलम १५४ब-२९ अंतर्गतचा वेगळा टप्पा आहे.
तुमच्या समितीने काय करावे
- 1थकबाकीची रक्कम संस्थेच्या हिशेबात प्रमाणित व अद्ययावत ठेवा.
- 2भार आणि थकबाकीची स्थिती अनौपचारिकपणे जाहीर करण्याऐवजी संस्थेच्या स्वतःच्या अभिलेखात व सभासदाच्या खात्यात नोंदवा.
- 3प्रत्येक पत्रात किंवा ठरावात कलम १५४ब-१४ चा उल्लेख करा, कलम ४६ चा कधीही नाही.
- 4प्रत्यक्ष वसुलीची गरज भासल्यावर थकबाकी कलम १५४ब-२९ अंतर्गत निबंधकांकडे न्या.
- 5मृत सभासदाच्या भागावर कारवाई करण्यापूर्वी सल्ला घ्या.
तुमच्या संस्थेसाठी याचा अर्थ
कलम १५४ब-१४ नुसार थकबाकीसाठी संस्थेचा सभासदाच्या भाग व हितसंबंधावर भार असतो; त्यावर विसंबून राहण्यापूर्वी थकबाकी नोंदवा आणि कलम ४६ चा आधार कधीही घेऊ नका.
आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?
अनुपालन आमच्यावर सोपवा — आणि संस्थेला कायदेशीर संरक्षण द्या.
वार्षिक सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, नोटीस व विषयपत्रिका, वैधानिक नोंदवह्या, अभिलेख आणि थकबाकी वसुली — महाराष्ट्रातील गृहनिर्माण संस्थांसाठी आमचे वकील हे काम पाहतात. आपल्या संस्थेची माहिती द्या; आम्ही तिच्यासाठी मोफत अनुपालन आढावा तयार करू.
कोणतेही बंधन नाही. आम्ही २४ तासांत उत्तर देतो.
सध्याच्या कायद्याबाबत सर्वसाधारण मार्गदर्शन म्हणून सोसायटीसेवा न्यूज डेस्कने लिहिलेले. हे शासकीय परिपत्रक किंवा आदेश नाही, आणि कोणत्याही विशिष्ट संस्थेसाठी कायदेशीर सल्लाही नाही.
General information for Maharashtra co-operative housing societies — not legal advice on any specific matter.
SocietySeWA Legal Desk
28 October 2026