समितीत महिलांसाठी दोन राखीव जागा — कोण लढू शकते (१५४ब-२१)

अनेक सोसायट्या असे गृहीत धरतात की समिती म्हणजे सभासद ज्यांना मतदान करतील तेवढेच लोक. प्रत्यक्षात, ज्या सोसायटीचे सभासद व्यक्ती आहेत अशा सोसायटीच्या समितीत महिलांसाठी दोन जागा राखीव असतात, आणि ही संख्या कायद्यानेच ठरवलेली आहे. हा नियम माहीत असल्यास नामनिर्देशनाच्या वेळी आणि सभेसाठी सदस्य मोजताना उपयोग होतो.

तरतूद काय सांगते

कलम १५४ब-२१ नुसार, अधिनियम, नियम किंवा कोणत्याही सोसायटीच्या उपविधींमध्ये काहीही असले तरी, ज्या सोसायटीचे सभासद व्यक्ती आहेत आणि ज्यात अशा वर्गातील किंवा प्रवर्गातील सभासद आहेत, अशा प्रत्येक सोसायटीच्या समितीत महिला सभासदांचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी दोन जागा राखीव असतील. हा वर्ग किंवा प्रवर्ग म्हणजे काय हे कलमात स्पष्ट केलेले नाही. सोसायटीची कोणतीही वैयक्तिक महिला सभासद राखीव जागेची निवडणूक लढवू शकते. तसेच सभासद-सोसायटीच्या समितीची महिला सदस्य, मग ती निवडून आलेली, सहयोजित किंवा नामनिर्देशित असो, ती देखील लढवू शकते. ज्या सोसायटीचे सभासद केवळ महिला आहेत, अशा सोसायटीच्या समितीला हे कलम लागू होत नाही.

कलम १५४ब-२२ मध्ये गणपूर्तीचा नियम आहे. राखीव प्रवर्गातील सभासद उपलब्ध होईपर्यंत किंवा राखीव जागांवर निवडून येईपर्यंत, गणपूर्ती ठरवताना त्या जागा समितीच्या संख्याबळात "मोजल्या जाणार नाहीत".

व्यवहारात याचा अर्थ

समजा समितीचे संख्याबळ ११ आहे, त्यात महिलांच्या दोन जागा आहेत, आणि पात्र महिला सभासद निवडून न आल्याने त्या दोन्ही जागा रिक्त आहेत. गणपूर्तीसाठी समितीचे संख्याबळ ११ नव्हे तर ९ मोजले जाते. रिक्त राखीव जागांमुळे वैध सभा घेणे कठीण होत नाही.

राखीव जागांपैकी एखाद्या जागी महिला सभासद निवडून येताच ती जागा पुन्हा मोजली जाते. हे कलम अधिनियम, नियम किंवा कोणत्याही सोसायटीच्या उपविधीत काहीही असले तरी लागू होते, त्यामुळे दोनपेक्षा कमी राखीव जागा देणारी उपविधी या कलमापुढे टिकत नाही. ज्या सोसायटीचे सभासद केवळ महिला आहेत, अशा सोसायटीला हे कलम लागू नसल्याने तिथे राखीव जागा भरण्याचा प्रश्न येत नाही. निवडणूक वाद न्यायालयात कसे हाताळले जातात हे समजण्यासाठी आमचा मतदार यादी वादावरील निकाल हा लेख पहा.

तुमच्या समितीने काय करावे

1. 1निवडणुकीपूर्वी निवडणूक सूचना आणि नामनिर्देशन अर्जांत महिलांसाठीच्या दोन राखीव जागा दर्शविल्या आहेत ना, याची निवडणूक निर्णय अधिकाऱ्याकडून खात्री करून घ्या.
2. 2पात्र महिला सभासदांना कळवा की त्या राखीव जागेची निवडणूक लढवू शकतात, आणि सभासद-सोसायटीच्या समितीची महिला सदस्यही पात्र आहे.
3. 3राखीव जागा रिक्त असल्यास ती रिक्त आहे आणि मोजलेली नाही अशी इतिवृत्तात नोंद करा.
4. 4प्रत्येक सभेची गणपूर्ती रिक्त राखीव जागा वगळून समितीच्या संख्याबळावर काढा.
5. 5राखीव जागेवर महिला सभासद निवडून आली की त्या जागेचा संख्याबळात समावेश करा.