EN

106C-13

व्यवस्थापन, वार्षिक सभा व पुनर्विकास

नियम १०६सी-१३ हा प्रकरण ११-ब मधील सर्वात व्यापक नियम आहे. यात आदर्श उपविधी स्वीकारणे, व्यवस्थापन समिती कर्तव्ये, सर्वसाधारण सभा अधिकार, वार्षिक सभा गणपूर्ती, व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंग, नैमित्तिक रिक्त पदे, दुरुस्ती खर्च मर्यादा आणि संपूर्ण पुनर्विकास प्रक्रिया समाविष्ट आहे.

HPF च्या २०+ अ‍ॅडव्होकेट्सच्या चमूद्वारे समर्थित·अखेरचे अद्यतन: २ जुलै २०२६·स्रोत: राजपत्र क्र. ३६६, २२ जून २०२६

आदर्श उपविधी (नियम १०६सी-१३(१))

प्रत्येक गृहनिर्माण संस्थेचा कारभार निबंधकांनी मंजूर केलेल्या उपविधींनुसारच चालला पाहिजे. निबंधक गृहनिर्माण संस्था, संस्थांच्या असोसिएशन व सहकारी गृहनिर्माण असोसिएशन यांच्यासाठी आदर्श उपविधी जारी करतात.

प्रत्येक गृहनिर्माण संस्थेने निबंधकांचे आदर्श उपविधी त्यांच्या प्रसिद्धीपासून तीन महिन्यांच्या आत स्वीकारले पाहिजेत. ते न स्वीकारल्यास निबंधक आदर्श उपविधी आपोआप लागू झाल्याचे मानू शकतात.

व्यवस्थापन समिती — कर्तव्ये (नियम १०६सी-१३(२))

  • सर्वसाधारण सभेने घेतलेल्या निर्णयांची अंमलबजावणी करणे.
  • वार्षिक अर्थसंकल्प तयार करणे.
  • आर्थिक अभिलेख ठेवणे.
  • वेळेवर लेखापरीक्षण, तसेच संस्थेच्या मालमत्तेची दुरुस्ती व देखभाल सुनिश्चित करणे.
  • सर्वसाधारण सभेच्या मंजुरीने: संस्थेच्या प्रकल्पांसाठी वास्तुविशारद, कंत्राटदार व इतर व्यावसायिकांची नियुक्ती करणे.
  • स्वीकारलेल्या आदर्श उपविधींचे संस्थेकडून पालन होईल व त्याखालील कर्तव्ये पार पाडली जातील याची खात्री करणे.

सर्वसाधारण सभा — अधिकार (नियम १०६सी-१३(३))

सर्वसाधारण सभा ही सर्वोच्च निर्णय घेणारी यंत्रणा आहे. तिचे निर्णय व्यवस्थापन समितीवर बंधनकारक असतात.

सभासद आता व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंग किंवा इतर दृक-श्राव्य माध्यमांद्वारे सर्वसाधारण सभेत सहभागी होऊ शकतात — मात्र संबंधित प्रणालीने सभासदांचा सहभाग नोंदवून ओळखला पाहिजे आणि कामकाज दिनांक व वेळेसह जतन केले पाहिजे.

वार्षिक सर्वसाधारण सभेची गणपूर्ती व तहकुबीचे नियम

परिस्थितीनियम
आवश्यक गणपूर्तीएकूण सभासदांच्या दोन-तृतीयांश किंवा २० सभासद — यापैकी जी कमी असेल ती
नियमित वार्षिक सर्वसाधारण सभेची नोटीसअधिनियम व उपविधींनुसार
विशेष सर्वसाधारण सभेची नोटीसपाच पूर्ण दिवस — अधिनियमाचे कलम ७६
गणपूर्ती न झाल्यास — सभासदांच्या मागणीवरून बोलावलेली सभाअर्ध्या तासात गणपूर्ती न झाल्यास सभा विसर्जित
गणपूर्ती न झाल्यास — इतर सभात्याच दिवशी, त्याच ठिकाणी, एक तासाने तहकूब; त्यानंतर ७–३० दिवसांनी, गणपूर्तीच्या अटीशिवाय
निर्णयासाठी आवश्यक बहुमतउपस्थित सभासदांचे ५१% बहुमत (व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे उपस्थितांसह)
पुनर्विकास सभेची नोटीस१४ पूर्ण दिवस (बंधनकारक — माफ करता येत नाही)
पुनर्विकास सभेची गणपूर्तीएकूण सभासदांच्या दोन-तृतीयांश
विकासक निवडीसाठी आवश्यक बहुमतएकूण सभासदांच्या ५१% (व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे उपस्थितांसह)

पुनर्विकास प्रक्रिया (नियम १०६सी-१३(३)(आय)(जे))

  • १४ पूर्ण दिवसांच्या नोटिशीसह विशेष सर्वसाधारण सभा (बंधनकारक — माफ करता येत नाही).
  • गणपूर्ती: संस्थेच्या एकूण सभासदांच्या दोन-तृतीयांश.
  • सभेला निबंधकांचा प्रतिनिधी उपस्थित असणे आवश्यक.
  • संपूर्ण सभेचे व्हिडीओ चित्रीकरण करणे आवश्यक.
  • व्हिडीओ चित्रीकरणाची एक प्रत अध्यक्षांच्या ताब्यात असली पाहिजे.
  • दुसरी प्रत, संस्था ज्यांच्या कार्यक्षेत्रात आहे त्या सहकारी संस्थांच्या सहायक/उपनिबंधकांच्या कार्यालयात ठेवली पाहिजे.
  • विकासक किंवा कंत्राटदाराची निवड: व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे उपस्थित सभासदांसह, एकूण सभासदांच्या ५१% बहुमताने.
  • निबंधकांच्या प्रतिनिधीने निबंधकांना वस्तुस्थितीदर्शक अहवाल सादर केला पाहिजे; निबंधक तो संस्थेला कळवतात.

निबंधकांच्या प्रतिनिधीच्या उपस्थितीशिवाय किंवा व्हिडीओ चित्रीकरणाशिवाय मंजूर झालेला पुनर्विकास ठराव प्रक्रियात्मकदृष्ट्या सदोष असतो आणि त्याला आव्हान देता येते.

समितीतील नैमित्तिक रिक्त पदे (नियम १०६सी-१३(४))

  • मुदत संपण्यापूर्वी मृत्यू, राजीनामा, अपात्रता, पदावरून दूर करणे, असमर्थता किंवा इतर कोणत्याही कारणाने नैमित्तिक रिक्त पदे निर्माण होतात.
  • ही पदे व्यवस्थापन समितीकडून भरली जातात (निवडणुकीद्वारे नव्हे).
  • सचिव सूचनाफलकावर ७ दिवसांची नोटीस लावून सभासदांकडून नामनिर्देशने मागवतात.
  • वैध नामनिर्देशने समितीसमोर ठेवली जातात.
  • रिक्त पदांपेक्षा नामनिर्देशने अधिक असल्यास: समितीच्या बहुमताने पदे भरली जातात.
  • स्वीकृत (को-ऑप्ट) सदस्याचा कार्यकाळ इतर समिती सदस्यांच्या उर्वरित कार्यकाळाबरोबरच संपतो.

दुरुस्ती खर्चाच्या मर्यादा (नियम १०६सी-१३(५))

सर्वसाधारण सभेच्या मंजुरीशिवाय व्यवस्थापन समिती प्रति आर्थिक वर्ष खालील एकवेळच्या मर्यादेत दुरुस्ती व देखभाल खर्च मंजूर करू शकते:

संस्थेचा आकार (सभासद)प्रति आर्थिक वर्ष एकवेळची मर्यादा
२५ सभासदांपर्यंत₹१,००,०००
२६ ते ५० सभासद₹२,००,०००
५१ ते १०० सभासद₹३,००,०००
१०१ ते १,००० सभासद₹४,००,०००
१,००१ व त्याहून अधिक₹५,००,०००

या मर्यादेपेक्षा अधिक असलेल्या कोणत्याही एकल दुरुस्ती खर्चासाठी सर्वसाधारण सभेची पूर्वमंजुरी आवश्यक आहे. ही मर्यादा डावलणाऱ्या व्यवस्थापन समितीला वैयक्तिकरित्या जबाबदार धरले जाऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

सभा सभासदांच्या मागणीवरून बोलावलेली असेल आणि अर्ध्या तासात गणपूर्ती झाली नाही, तर सभा विसर्जित होते — ती तहकूब करता येत नाही. त्यासाठी नव्याने मागणी करावी लागते.

या नियमांचा आपल्या संस्थेसाठी कसा उपयोग कराल?

ही माहिती केवळ सामान्य ज्ञानासाठी आहे. आपल्या विशिष्ट परिस्थितीसाठी पात्र अ‍ॅडव्होकेटचा सल्ला घ्या.

Source: Maharashtra Government Gazette, Part IV-B, No. 366, dated 22 June 2026 · Notification No. Sanini 0321/C.R.41/13-C, dated 18 June 2026

आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?

नियम माहीत असणे वेगळे; तो प्रत्यक्षात लागू करून घेणे वेगळे.

Expert Jurist LLP महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्था व त्यांच्या सभासदांना याच तरतुदींबाबत सल्ला देते — अनुपालन, सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, मागणी नोटीस व थकबाकी वसुली.

MCS नमुने, अनुपालन दिनदर्शिका आणि संपूर्ण उपविधी संग्रह — पूर्णपणे विनामूल्य.

व्यवस्थापन, वार्षिक सभा व पुनर्विकास — नियम 106C-13 | २०२६ दुरुस्ती | SocietySeWA