EN

106C-1

गृहनिर्माण संस्थांना लागू नसलेले नियम

२०२६ च्या दुरुस्तीपूर्वी, गृहनिर्माण संस्थांना इतर प्रकारच्या सहकारी संस्थांप्रमाणेच महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१ अंतर्गत नियंत्रित केले जात होते. नियम १०६सी-१ आता त्या सामान्य नियमांपैकी एक मोठी यादी वगळतो आणि त्यांच्या जागी समर्पित प्रकरण ११-ब च्या तरतुदी ठेवतो. कोणते नियम लागू होत नाहीत हे समजून घेतल्यास व्यवस्थापन समिती सदस्यांना अनुपालन गोंधळ टाळता येतो.

HPF च्या २०+ अ‍ॅडव्होकेट्सच्या चमूद्वारे समर्थित·अखेरचे अद्यतन: २ जुलै २०२६·स्रोत: राजपत्र क्र. ३६६, २२ जून २०२६

गृहनिर्माण संस्थांना यापुढे लागू नसलेले नियम

महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१ मधील खालील नियम १८ जून २०२६ पासून सहकारी गृहनिर्माण संस्थांना लागू होणार नाहीत:

नियमविषय
नियम ४संस्था नोंदणीची कार्यपद्धती
नियम १९सभासदत्व प्रवेशाच्या अटी
नियम २०(१)सभासद प्रवेशाची कार्यपद्धती (फक्त उप-नियम १)
नियम २२भाग किंवा हितसंबंध हस्तांतरणावरील निर्बंध
नियम २५सभासद नोंदवही
नियम २७सभासदांची वार्षिक यादी
नियम ३०एकर्ज घेण्यावरील निर्बंध
नियम ३५–४८व्यवस्थापन समिती — रचना, अधिकार, निवडणुका (१४ नियम)
नियम ४९बीजागांचे आरक्षण
नियम ४९सीनिवडणूक कार्यपद्धती (पूरक)
नियम ५३लेखापरीक्षण — सर्वसाधारण तरतुदी
नियम ५३सीलेखापरीक्षण — सहकारी गृहनिर्माणविषयक विशिष्ट (जुना)
नियम ६३एचौकशी
नियम ६६निव्वळ नफ्याची विल्हेवाट
नियम ८६एअवसायन — विशेष तरतुदी
नियम ९३–१०३अवसायक — नियुक्ती, अधिकार, कर्तव्ये (११ नियम)

या नियमांच्या जागी काय येते?

नवीन प्रकरण ११-ब (नियम १०६सी-१ ते १०६सी-१४) मध्ये नोंदणी, सभासदत्व, निधी, देखभाल शुल्क, व्यवस्थापन आणि थकबाकी वसुली यांचा समावेश असलेल्या, गृहनिर्माण संस्थांसाठीच्या समर्पित व विशिष्ट तरतुदी आहेत. हे नवीन नियम अपार्टमेंट-इमारतीतील संस्थांच्या व्यावहारिक वास्तवानुसार आखलेले असून वर नमूद केलेल्या सामान्य नियमांची जागा घेतात.

सभासदत्व, निवडणुका, निधी आणि व्यवस्थापन यांबाबत मार्गदर्शनासाठी गृहनिर्माण संस्थांनी आता जुन्या सामान्य नियमांकडे नव्हे, तर प्रकरण ११-ब कडे पाहिले पाहिजे.

लागू राहणारे नियम

वर नमूद न केलेले महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१ मधील इतर सर्व नियम — विवाद निराकरण, अपील, हिशेब ठेवणे आणि लेखापरीक्षण दोष-दुरुस्ती यांसंबंधीच्या नियमांसह — गृहनिर्माण संस्थांना लागू राहतात.

व्यवस्थापन समित्यांवरील व्यावहारिक परिणाम

  • व्यवस्थापन समितीच्या निवडणूक कार्यपद्धती आता नियम १०६सी-१३(४) (नैमित्तिक रिक्त पदे) आणि आदर्श उपविधींद्वारे नियंत्रित होतात — जुन्या नियम ३५–४८ द्वारे नव्हे.
  • सभासदत्व प्रवेश नियम १०६सी-४/५/६ नुसार होतो, जुन्या नियम १९ नुसार नव्हे.
  • नवीन संस्थांची नोंदणी नियम १०६सी-२ आणि १०६सी-३ नुसार होते, जुन्या नियम ४ नुसार नव्हे.
  • कर्ज मर्यादा नियम १०६सी-१० नुसार ठरतात, जुन्या नियम ३०ए नुसार नव्हे.
  • निधीची विल्हेवाट नियम १०६सी-११ नुसार होते, जुन्या नियम ६६ नुसार नव्हे.
  • सामान्य नियमांतील लेखापरीक्षण तरतुदींची (नियम ५३, ५३सी) जागा उपविधी व आदर्श-उपविधी चौकटीने घेतली आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१८ जून २०२६ पासून महाराष्ट्रातील सर्व नोंदणीकृत सहकारी गृहनिर्माण संस्थांना — विद्यमान आणि नव्याने नोंदणीकृत अशा दोन्ही.

या नियमांचा आपल्या संस्थेसाठी कसा उपयोग कराल?

ही माहिती केवळ सामान्य ज्ञानासाठी आहे. आपल्या विशिष्ट परिस्थितीसाठी पात्र अ‍ॅडव्होकेटचा सल्ला घ्या.

Source: Maharashtra Government Gazette, Part IV-B, No. 366, dated 22 June 2026 · Notification No. Sanini 0321/C.R.41/13-C, dated 18 June 2026

आपल्या संस्थेत हीच अडचण आहे?

नियम माहीत असणे वेगळे; तो प्रत्यक्षात लागू करून घेणे वेगळे.

Expert Jurist LLP महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्था व त्यांच्या सभासदांना याच तरतुदींबाबत सल्ला देते — अनुपालन, सर्वसाधारण सभेची कार्यपद्धती, मागणी नोटीस व थकबाकी वसुली.

MCS नमुने, अनुपालन दिनदर्शिका आणि संपूर्ण उपविधी संग्रह — पूर्णपणे विनामूल्य.

गृहनिर्माण संस्थांना लागू नसलेले नियम — नियम 106C-1 | २०२६ दुरुस्ती | SocietySeWA